Is het je weleens opgevallen hoe snel dingen veranderen? Hoe snel mensen ander gedrag vertonen? Hoe snel mensen iets nieuws adopteren?

‘Nou nee’ zeg je misschien. ‘Waar dan’, vraag je.

Overal. En het gaat vanzelf. En volgens mij weet ik hoe! Ga eens terug naar 2012 (gokje) en bekijk de foto’s op Facebook of kijk nog eens naar de karakters in de series die je destijds keek. Hoeveel procent van de mannen had destijds een baard? 10 procent? Minder? Terug naar het heden. Hoeveel procent is dat nu?

In bijna elke serie heeft het gros van de mannen in ieder geval een drie-dagen-baardje. Op straat, op m’n werk, op social media. Ik kom nog maar weinig mensen tegen die gladgeschoren zijn! In vijf jaar tijd hebben miljoenen, misschien zelf miljarden mannen hun mening veranderd. Staat toch best goed dat baardje. Daarop hebben ze hun gedrag aangepast. Ze scheren nu minder of  hebben zelfs een precision trimmer aangeschaft.

En ik zie dit fenomeen vaker! De fidget spinner of de skinny jeans. Ik zeg opeens dat we snel weer eens moeten ‘chillen’ in plaats van afspreken. En met mij miljoenen anderen! Dit is verandering op de grootste schaal. Mensen ontwikkelen als vanzelf andere waarden, ander gedrag, andere meningen. En dat zonder plan!

Als iemand die weleens een verandering voor elkaar moest krijgen in een organisatie intrigeert mij dit enorm. Jaloers keek ik naar de nieuwe precisie-getrimde baard van mijn collega terwijl mijn ‘veranderplan’ aan alle kanten in elkaar donderde…

Natuurlijk veranderen

Mijn verwondering leidde me naar de wereld van de netwerkwetenschap. Al meer dan 50 jaar zijn de wetenschappers bezig om te verklaren waarom gedraging X zich als een lopend vuurtje verspreid en gedraging Y snel dooft. Kortom, waarom werd de baard populair en bleef de krulsnor hangen (op enkele uitzonderingen na).

De netwerkwetenschap bestudeert netwerken van sociale relaties tussen mensen. Door deze netwerken te analyseren is het mogelijk te verklaren waarom de ene persoon wel in staat is om een hype te veroorzaken en de ander niet.

De ‘Hub’

Hieronder zie je twee visualisaties van hetzelfde ‘sociale’ netwerk. Links staat de verspreider van een idee, gedrag of hype afgezonderd in het netwerk. Rechts staat de verspreider centraal. In de twee netwerken zijn alle personen (bollen) gekleurd die de eerste verspreider in twee stappen kan bereiken. Ofwel, iedereen die de verspreider kent en vervolgens iedereen die zij kennen. In onderstaand netwerk zal waarschijnlijk de groene ‘verspreider’ beter in staat zijn om snel nieuwe ideeën te verspreiden dan de rode ‘verspreider’. De groene verspreider is een ‘Hub’ of verbinder. Door de vele relaties die de groene verspreider onderhoudt kan hij of zij veel meer mensen bereiken. Groen kan dus veel sneller nieuwe kennis of nieuw gedrag verspreiden.

 

‘Logisch toch’, hoor ik je denken. Klopt!

Maar ik had zelf nog nooit zo nagedacht over het verspreiden van ideeën of waarden of verandering in een organisatie! En het gaat verder.

Al in 1960 toonde de socioloog Coleman aan dat alleen een sterke centrale verspreider (zoals in het groene netwerk) niet genoeg is om een idee snel te verspreiden.

Als iedereen het zegt…

Ik ken 500 mensen via LinkedIn.  Als ik al deze 500 mensen vertel dat het wenselijk is om diep te buigen bij het groeten, zullen er waarschijnlijk toch maar weinig mensen bereid zijn om dat gedrag van mij over te nemen. Ondanks dat ik genoeg mensen ken is de kans op een hype klein. Ik ken wel veel mensen, maar ik ben maar één bron, en mensen vertrouwen maar zelden één bron . En terecht. Het recept voor een succesvolle verandering, volgens Coleman, is dat mensen het nieuwe gedrag bij meerdere kennissen zien.

 

In hetzelfde sociale netwerk is nu in het paars de ‘adopter’, degene die het nieuwe gedrag adopteert, weergegeven. De adopter ziet dat twee kennissen, de rode en blauwe verspreider, zich anders gedragen. Doordat hij het andere gedrag vanuit twee onafhankelijke bronnen waarneemt is hij sneller geneigd dit gedrag over te nemen (te adopteren). Wanneer anderen het nieuwe gedrag zien van zowel blauw, rood als paars, nu al drie bronnen, zullen zij weer sneller het nieuwe gedrag overnemen. Zo gaat de verspreiding van verandering sneller en sneller en sneller. Totdat elke zichzelf respecterende man zijn baardje precisie-trimt!

 

Logisch, te logisch

Toen ik dit las klonk het allemaal zo ontzettend logisch. Ook toen ik het anderen vertelde kreeg ik vaak de reactie: ‘Natuurlijk werkt het zo, hoe kan het anders werken?’. Maar toen ik ze vroeg hoe ze deze kennis in hun veranderkundige praktijk gebruikten, werd het al wat onzekerder. Net als ik waren mijn collega’s verrast door ons sociale verandermechanisme, iets dat zo logisch is dat je het bijna over het hoofd zou zien.

Bijna! Want nu vraag ik mij overal af wie in die organisatie een goede verspreider zou zijn. Hoe ik verschillende netwerken en sub-netwerken het best kan benaderen. Wie de verbinders zijn, wie de lokale opinieleiders, wie de experts, en waarom niemand van die afdeling een baardje heeft…

Koen Janssen